Tender haqida koʻp eshitiladi, lekin savol odatda bitta boʻladi: bu aslida nima va menga tegishlimi?
Qisqa javob: tender — davlat tashkiloti biror mol yoki xizmatni sotib olmoqchi boʻlganda ochiq eʼlon berishi, taʼminotchilar esa narx taklif qilishi. Eng yaxshi taklif bergan firma shartnomani oladi.
Pastda mexanizm boshidan oxirigacha, ortiqcha atamasiz.
Nega davlat ochiq eʼlon beradi
Byudjet tashkiloti — maktab, poliklinika, hokimlik — oʻziga kerak narsani xohlagan doʻkondan olaverolmaydi. Pul davlatniki, shuning uchun xarid ochiq boʻlishi kerak: eʼlon beriladi, hamma koʻradi, kim arzon va mos taklif bersa — oʻsha yutadi.
Bizning bazamizda shunday xarid qiladigan 5 074 ta tashkilot bor. Kuniga oʻrtacha 239 ta yangi eʼlon chiqadi.
Kim qatnasha oladi
Roʻyxatdan oʻtgan har qanday firma. Yakka tartibdagi tadbirkor ham, MCHJ ham. Maxsus litsenziya faqat ayrim sohalarda (dori, qurilish) kerak boʻladi.
Bu yerda eng keng tarqalgan notoʻgʻri fikrni aytib oʻtish kerak: «tenderni baribir tanishlar oladi». Raqamga qaraylik — oxirgi 12 oyda davlat xaridlarida 9 847 ta turli firma yutgan. Bu bir-ikkita emas.
Ularga tushgan jami summa — 42,6 trln soʻm. Bitta firmaning mediana summasi 586 mln soʻm: yaʼni yutgan firmalarning yarmi shundan koʻproq olgan.
Uch xil savdo — farqi muhim
Eʼlonlar bir xil emas va qaysi turga kirayotganingiz pulingizga bevosita taʼsir qiladi.
Auksion. Ishtirokchilar bir-birining joriy narxini koʻrib turadi va vaqt tugaguncha narxni tushiraveradi. Eng shiddatli tur: oʻrtacha tushish −28,5%, uchdan bir qismida narx 35% dan koʻproq tushadi.
Otbor. Taklif bir marta, yopiq holda beriladi. Oʻrtacha tushish −12,4%.
Tanlov (tender). Faqat narx emas, tajriba va shartlar ham baholanadi. Oʻrtacha tushish −5,4%.
Batafsil: Auksion, otbor va tanlov farqi.
Pul qayerdan chiqadi
Oddiy misolda. Maktabga 500 ta stul kerak, davlat start narxni 100 mln soʻm deb eʼlon qildi.
- Siz taʼminotchidan narx olasiz — aytaylik 78 mln
- Taklifingizni 88 mln ga berasiz
- Raqiblardan arzon boʻlsangiz — yutasiz
- Yetkazasiz, davlat toʻlaydi
Oʻrtadagi 10 mln — sizning daromadingiz. Undan transport, soliq va kutilmagan xarajatlar chiqadi.
Butun ish shu ayirmada. Shuning uchun asosiy savol «yutamanmi» emas, «qaysi narxda yutsam foyda qoladi».
«Narx baribir yerga tushadi» — har doim emas
Koʻpchilik shundan qoʻrqadi. Lekin 2026-yildagi 45 648 ta yakunlangan savdoni oʻlchaganimizda boshqacha manzara chiqdi:
- lotlarning 62 foizida narx 10% dan kam tushgan
- mediana tushish — atigi 5%
Chuqur tushish bor, lekin u hamma joyda emas: asosan auksionlarda va ayrim sohalarda. Koʻpchilik lotda narx deyarli qimirlamaydi.
Raqobat ham har doim koʻp emas: tugagan 27 731 ta auksionning 15,8 foizida ikki yoki undan kam ishtirokchi boʻlgan.
Qatnashish uchun nima kerak
- Maydonchada roʻyxatdan oʻtish — eʼlonlar toʻrtta joyda chiqadi: xarid.uzex.uz, etender.uzex.uz, xt-xarid.uz va tender.mc.uz
- Elektron raqamli imzo (ERI) — bankdan yoki maxsus markazdan olinadi
- Zakalat — auksionlarda taklif summasidan hisoblanadi va yutqazsangiz qaytariladi. Batafsil: Zakalat nima
Hujjatlar tayyor boʻlsa, birinchi taklifni oʻsha kuni berish mumkin.
Birinchi qadam sifatida nima qilish kerak
Kichik lotdan boshlang. 2026-yilda eʼlon qilingan lotlarning har yettinchisi 5 mln soʻmdan arzon — ularda xato qilsangiz ham yoʻqotish katta boʻlmaydi, lekin jarayonni boshdan oxirigacha koʻrasiz.
Ikkinchisi: taklif berishdan oldin tannarxni aniq biling. Tenderda pul yoʻqotadigan firmalarning koʻpi yutgani uchun emas, juda past narxda yutgani uchun yoʻqotadi.
Bu xatolar haqida alohida: Tenderda pul yoʻqotadigan 5 ta xato.
---
Raqamlar haqida. Bu sahifadagi hamma raqam 2022-yildan beri yigʻilgan oʻz bazamizdan olingan va sana bilan birga koʻrsatilgan.
